TR-YÖS, Türkiyədəki universitetlərə daxil olmaq istəyən xarici tələbələr üçün keçirilən mərkəzləşdirilmiş imtahandır. 2026-cı il üçün vacib məqam budur ki, TR-YÖS məcburi deyil — bu, ölkə daxilində universitet seçimi üçün əlavə imkandır. Bir çox universitet attestat əsasında birbaşa qəbul edir, TR-YÖS nəticəsi isə daha yüksək reytinqli universitetlərə daxil olmaq şansını artırır. Bu bələdçidə imtahan formatını, qeydiyyat prosesini, bal hesablanmasını və imtahansız qəbul yollarını tapa bilərsiniz.
Türkiyədə təhsil — tam ölkə bələdçisi (qəbul, universitetlər, xərclər)TR-YÖS kimlər üçündür?
TR-YÖS xarici vətəndaşlar, onların 18 yaşına çatmış övladları və Türkiyədə orta məktəbi bitirmiş xaricilər üçün keçirilir. Azərbaycan vətəndaşları bu imtahana qatıla bilərlər. İmtahan bir dəfə ilə hər tədris ilində 1 dəfə keçirilir (adətən may ayında). Nəticə 2 il ərzində etibarlıdır — bir dəfə keçərək 2 il ərzində universitetlərə müraciət edə bilərsiniz.
İmtahan formatı
| Parametr | Detal |
|---|---|
| Ümumi sual sayı | 80 sual (Basic Learning Skills 40 + Maths 40) |
| Müddət | 130 dəqiqə |
| Dillər | Türkcə, ingilis, alman, ərəb, fransız, rus dillərində |
| Doğru/yanlış qiymətləndirmə | 4 yanlış 1 doğruyu silir |
| Nəticə etibarlılığı | 2 tədris ili |
Rus dili variantı Azərbaycan abituriyentləri üçün vacib üstünlükdür: rus dilində təhsil almış abituriyentlər rus variantını seçərək daha yüksək bal toplaya bilirlər. Matematik terminlər isə beynəlxalq olduğundan böyük maneə yaratmır.
Fənlər və sual bölgüsü
| Bölmə | Sual sayı | Mövzular |
|---|---|---|
| Əsas öyrənmə bacarıqları | 40 | Məntiq, şəkil nəzəriyyəsi, iqror, idrak testi tipli suallar |
| Riyaziyyat | 40 | Ədədlər, nisbət, cəbr, həndəsə, funksiyalar |
Riyaziyyat bölməsi Türk təhsil proqramına əsaslanır, amma beynəlxalq səviyyədə tanınan mövzuları əhatə edir. Əsas öyrənmə bacarıqları bölməsi isə IQ-tipli məntiq suallarıdır — bu bölmə üçün xüsusi fənn hazırlığı deyil, şənlik tipli məşqlər kifayətdir. Yüksək bal üçün əsas hədəf riyaziyyat bölməsində dəqiqlikdir. Diaqnoz nəticəniz göstərirsə ki, iki bölmə arasında fərq böyükdür, hazırlıq vaxtını zəif bölməyə 60% payla bölün — ümumi balda irəliləyiş zəif hissədən gəlir, güclü hissəni təkrarlamaq isə artıq yüksək balın üstündə zaman itirməkdir.
Riyaziyyat suallarının mövzu bölgüsü
| Mövzu qrupu | Təxmini sual sayı | Çətinlik | Prioritet |
|---|---|---|---|
| Ədədlər və əməllər, nisbət-əhəmiyyət | 8–10 | Aşağı–orta | Yüksək — ən çox bal toplayan mövzu |
| Cəbr ifadələri, tənliklər | 8–10 | Orta | Yüksək |
| Funksiyalar və qrafiklər | 5–7 | Orta | Orta |
| Həndəsə (bucaq, üçbucaq, çevrə) | 8–10 | Orta–yüksək | Yüksək |
| Analitik həndəsə, koordinat | 4–6 | Yüksək | Aşağı — son mərhələdə |
| Söz problemləri (sürət, iş, faiz) | 5–7 | Orta | Yüksək — rus dilli variantda da eyni |
Mövzu prioritetləşdirməsi hazırlığın əsasını qurur: ilk 4 həftə aşağı–orta çətinlikli, yüksək prioritetli mövzular, sonrakı 4 həftə həndəsə və söz problemləri, son mərhələ isə yalnız sına imtahanlarından ibarət olmalıdır. Hər mövzu üçün türkcə termin lüğətini parallel aparın — imtahan anında termini bilməmək sualı düzgün bacardığınız halda yanlış cavaba gətirir.
İmtahan günü strategiyası
- 1İlk 10 dəqiqə: bütün sualları sürətlə nəzərdən keçirin, asan sualları işarələyin — psixoloji start üçün ən güclü mövzunuzdan başlayın
- 2Vaxt bölgüsü: Əsas öyrənmə bacarıqlarına 55–60 dəq, riyaziyyata 60–65 dəq — riyaziyyat hesablamaları vaxt apardığından ona əlavə buffer lazımdır
- 3Şübhəli suallar: dərhal cavab gəlmirsə, işarələyib keçin — bir sualda 5 dəqiqə itirmək 3 asan sualın qiymətinə başa gəlir
- 4Son 20 dəqiqə: yalnız yoxlamaya — işarələnmiş şübhəli suallara qayıdın və cavab vərəqindəki uyğunluğu təsdiqləyin
- 5Boş buraxma qaydası: 100% əmin olmadığınız sualı təxminlə doldurun — 4 yanlış 1 doğruyu sildiyi üçün təxminlərin gözlənilən dəyəri mənfi deyil, amma tam boş buraxmaq sıfır gətirir
İlk həftə planı: hazırlığın birinci həftəsi yalnız diaqnostikadır — keçmiş il suallarını vaxt limiti olmadan həll edib hər mövzuda səhv sayınızı yazın. Bu diaqnoz hazırlıq planınızın xəritəsidir: səhv sıxlığı yuxarı olan 2–3 mövzu ilk həftələrin prioritetinə çevrilir, yaxşı bildiyiniz mövzulara isə yalnız həftəlik təkrar ayrılır. Plansız başlayan hazırlıq gündəlik saat itirir, diaqnozla başlayan hazırlıq isə hər saatı ən zəif nöqtəyə yönəldir. Bu yanaşma TR-YÖS-ə xüsusi deyil — hər standartlaşdırılmış imtahanda ən səmərəli hazırlıq modeli diaqnoz, prioritetləşdirmə və sına dövründən ibarət üç mərhələli sikldir.
Bal hesablanması
TR-YÖS balı 500 üzərindən hesablanır. Doğru cavabların sayından yanlışların 1/4-i çıxılır və nəticə standartlaşdırılmış şkala ilə 500-lük bal sistemində ifadə olunur. Universitetlər ixtisasa görə 300–450 arası bal tələb edir: tibb və stomatologiya 430–480, mühəndislik 380–430, digər ixtisaslar 300–380 aralığındadır. Dövlət universitetlərində qəbul edilmək üçün 300+ bal hədəflənməlidir.
Qeydiyyat prosesi və tarixləri
- 1Qeydiyyat dövrü: adətən fevral-mart aylarında açılır (ÖSYM sistemi vasitəsilə)
- 2Müraciət: onlayn formada — şəxsi məlumatlar, pasport, şəkil yüklənməsi
- 3Ödəniş: imtahan haqqı (~550 TL) bank köçürməsi ilə
- 4Giriş biletı: imtahandan 2 həftə əvvəl onlayn yüklənməli
- 5İmtahan günü: may ayında — Türkiyədəki test mərkəzlərində və ya bəzi xarici mərkəzlərdə
- 6Nəticələr: iyulda açıqlanır, xarici tələbə müraciət dövrü avqust-sentyabrda başlayır
TR-YÖS olmadan qəbul yolları
TR-YÖS olmadan Türkiyə universitetlərinə qəbul mümkündür və əksər tələbələr üçün daha praktik yoldur. Üç əsas yol: birbaşa müraciət (bir çox dövlət və bütün vakıf universitetlər attestat əsasında qəbul edir), lisey orta bal əsasında qiymətləndirmə, və ya universitetin öz daxili imtahanı/onlayn müsahibəsi. Azərbaycan abituriyenti üçün ən sürətli yol dövlət universitetlərinin xarici tələbə qəbuluna birbaşa müraciətdir — TR-YÖS balı tələb olunmur, qəbul attestat ortalaması əsasında verilir. TR-YÖS isə daha yüksək reytinqli universitetlərə (İTÜ, Boğaziçi, Marmara) daxil olmaq üçün əlavə üstünlükdür.
İmtahan strategiyasını seçərkən konsultasiya dəstəyi də variantdır: bəzi xaricdə təhsil mərkəzləri — məsələn [MegaGroup — Xaricdə Təhsil Mərkəzi](https://www.megatehsil.com/az) — həm TR-YÖS, həm də attestatla imtahansız qəbul marşrutlarını müqayisəli təqdim edir və 200+ universitet üzrə bal tələblərini hazır cədvəllərlə verir. Bu, xüsusilə hansı universitetin hansı bal həddində qəbul verdiyini dəqiq bilmək istəyənlər üçün vaxt qazandırır.
TR-YÖS və ya attestatla qəbul — nə vaxt hansını seçmək?
Balınız hansı universitetlərə çatdırır? (təxmini müqayisə)
| Bal aralığı | Real imkanlar | Qeyd |
|---|---|---|
| 430–500 | Tibb, stomatologiya (dövlət), İTÜ, Boğaziçi, ODTÜ mühəndislik | Ən rəqabətli diapazon |
| 380–430 | Dövlət universitetlərində mühəndislik, Marmara, Hacettepe (seçilmiş ixtisaslar) | Güclü reytinqli alternativlər |
| 330–380 | Region dövlət universitetləri, iqtisadiyyat və biznes proqramları | Attestat ortalaması ilə kombinasiya üstünlük verir |
| 300–330 | Kiçik şəhər dövlət universitetləri, humanitar ixtisaslar | Bu diapazonda attestatla qəbul da mümkündür |
| 300 altı | Vakıf universitetlər (təhsil haqqı ilə), hazırlıq ili + yenidən cəhd | TR-YÖS tələb olunmur — attestatla birbaşa müraciət praktikidir |
Bal aralığına görə strategiya: 380+ bal yığırsınızsa TR-YÖS əsas yolunuzdur; 300–380 aralığında paralel attestatla müraciətləri də saxlayın; 300 altında isə attestatla birbaşa qəbulu əsas plan, TR-YÖS-u növbəti il üçün inkişaf planı edin. Bütün bal hədləri universitet və il üzrə dəyişir — dəqiq hədləri universitetin xarici tələbə elanından yoxlayın.
TR-YÖS və ya attestatla qəbul — nə vaxt hansını seçmək?
Qərar matrisi sadədir. Attestat ortalaması 75+ olanda və hədəf universitet attestatla qəbul verirsə, TR-YÖS-ə vaxt sərf etmək məcburi deyil — sənədlərinizlə birbaşa müraciət edin. Ortalama 60–75 aralığında olanda TR-YÖS balı qəbul ehtimalını xeyli artırır, çünki bir çox dövlət universiteti aşağı orta balı TR-YÖS nəticəsi ilə kompensasiya edir. Tibb, stomatologiya kimi yüksək bal tələb edən ixtisaslar hədəflənirsə, TR-YÖS praktiki olaraq mütləqdir. Hər iki variant üçün təqvimi əvvəlcə planlayın: TR-YÖS qeydiyyatı fevral-martda, attestatla müraciətlər aprel-mayda başlayır — hər ikisinə paralel hazırlaşmaq mümkündür və bu, müraciət ehtimalınızı ikiqat artırır.
Strategiya tövsiyəsi: əvvəlcə attestatla birbaşa qəbul imkanı olan universitetlərə müraciət edin (qərocə təmin edin), sonra TR-YÖS balı ilə daha yüksək reytinqli universitetlərə də əlavə müraciət edin. Bu ikiqat strategiya riski minimuma endirir.
Hazırlıq üçün resurs planı
- Rəsmi nümunə suallar: ÖSYM-nin dərc etdiyi keçmiş il sualları — format və çətinlik dərəcəsinin yeganə etibarlı mənbəyi
- Riyaziyyat təkrarı: Azərbaycan məktəb proqramının 9–11-ci sinif həndəsə və cəbr mövzuları TR-YÖS riyaziyyatının əsasını örtür — fərq terminologiyadadır, türkcə terminlər lüğəti öyrənin
- Əsas öyrənmə bacarıqları (IQ) məşqləri: gündə 20–30 dəqiqə şəkil-əlaqə, ardıcıllıq və məntiq tapşırıqları — bu bölmə hazırlıqla ən çox artan hissədir
- Sına imtahanları: hər 2 həftədə bir tam formatda (80 sual / 130 dəq) sına imtahanı — vaxt bölüşdürülməsi bacarığı real balın 15–20%-ni müəyyən edir
- Rus dilli hazırlıq materialları: rus variantında imtahan verəcəksinizsə, hazırlığı rus dilli resurslarla aparın — termin çevrilmələri imtahan anında vaxt oğurlayır
- Qrup işi: 3–4 nəfərlik hazırlıq qrupu həftədə bir dəfə sına sualları müzakirə edir — izah edərək öyrənmək ən davamlı metoddir
Hazırlıq müddəti orta hesabla 3–4 aydır. Gündəlik 1,5–2 saatlıq davamlı hazırlıq, həftə sonu sına imtahanı ilə 300+ bal real hədəfdir. Son 1 aya bal artımından çox vaxt idarəetmə işləyir: asan suallardan başlamaq, şübhəli sualı işarələyib keçmək və son 20 dəqiqəni yalnız yoxlamaya ayırmaq nəticəni sabitləşdirir.
Qeydiyyat və imtahan günü texniki məsələlər
- Kimlik sənədi: imtahan günü pasport və giriş biletini (sınav giriş belgesi) mütləq götürün — kimliksiz qəbul olunmursunuz, surət qəbul edilmir
- Kalkulyator və lüğət qadağandır: bütün hesablamalar əl ilə aparılır — hazırlıq dövründə kalkulyatorsuz məşq edin
- Cavab vərəqi: optik oxuma (optik form) sistemidir — qələm növü və işarələmə qaydası giriş biletində göstərilir, qaydanı pozan cavab oxunmur
- İmtahan mərkəzi: Türkiyədəki mərkəzlərə səfər planlaşdırılırsa, viza və biletləri imtahandan 2–3 həftə əvvəl təşkil edin — bəzi universitetlər xaricdə mərkəz təklif edir, müraciətdə seçin
- Nəticə sorğusu: nəticələr ÖSYM saytında pasport nömrəsi ilə soruşulur — bal sənədinin (sonuç belgesi) PDF-ni saxlayın, universitet müraciətlərində yüklənilir
- Etibarlılıq müddəti: bal sənədində tarix yazılıdır — müraciət ilində balınızın hələ etibarlı olduğunu təsdiqləyin, 2 illik müddət imtahan ilinin sonundan deyil, imtahan tarixindən hesablanır
Tez-tez soruşulan suallar
TR-YÖS nə vaxt keçirilir 2026-da?
İmtahan adətən may ayının əvvəlində keçirilir. Qeydiyyat fevral-mart aylarında ÖSYM sistemi vasitəsilə açılır; dəqiq tarixlər ÖSYM-nin rəsmi təqvimində elan olunur.
TR-YÖS balı nə qədərdir yaxşı bal sayılır?
500 üzərindən 300+ bal dövlət universitetlərinin çoxuna, 380+ mühəndisliyə, 430+ tibbə qəbul üçün rəqabətəyə imkan verir. Rus dili variantında hazırlıq şərtləri eynidir.
TR-YÖS olmadan Türkiyədə oxumaq mümkündürmü?
Bəli, bir çox dövlət universiteti və bütün vakıf universitetlər attestat əsasında birbaşa qəbul edir. TR-YÖS yalnız daha yüksək reytinqli universitetlər üçün əlavə imkandır.
TR-YÖS-u neçə dəfə vermək olar?
İmtahan il ərzində bir dəfə keçirilir, amma növbəti ildə yenidən girmək mümkündür. Nəticə 2 il etibarlıdır — ən yaxşı balınız bütün bu müddətdə qüvvədə qalır.
TR-YÖS haqqı nə qədərdir?
İmtahan haqqı adətən 550 TL ətrafındadır və bank köçürməsi ilə ödənilir. Xarici mərkəzlərdə imtahan verənlər üçün əlavə mərkəz rüsumu ola bilər — dəqiq məbləğ ÖSYM elanında göstərilir.
